2020
PATARA YILI
YEAR of PATARA
2020
PATARA YILI
YEAR of PATARA

Hamamlar

Hamamlar

Merkez Hamam

Antik kentte Roma Dönemi’ne tarihlendirilen dört hamam yapısından (diğerleri: Liman Hamamı, Nero Hamamı ve Küçük Hamam) birisi olan Merkez hamamı Nero hamamının kuzeybatısında, Liman Caddesi’nin doğu kenarında konumlanır.

Kentteki konumu nedeni ile Merkez hamamı olarak adlandırılan yapıda henüz arkeolojik bir kazı çalışması yapılmamıştır. Bu nedenle yapı hakkındaki bilgiler sadece mimari gözlemlere dayanır. Yaklaşık 12.50×25.00 m ölçülerindeki yapı, yan yana sıralanmış üç mekândan meydana gelir. Doğudaki mekân frigidarium ve apoditerium işlevini olasılıkla birlikte üstlenmiş olmalıdır. Ortadaki tepidarium batıdaki geniş kemeriyle birlikte yer alan mekân ise caldariumdur.

Nero Hamamı

Patara Nero Hamamı, modern araştırmacıların verdiği adını, frigidarium ile tepidarium arasındaki geçişi sağlayan kapılardan birinin üzerindeki yapı yazıtından alır. Gerçi söz konusu yazıtta öncelikle Nero’nun değil, onun ölümünden bir yıl sonra, MS 69’da İmparator olan Vespasianus’un adı okunmaktadır. Ancak yazıt bilimciler (epigraflar), toplam 10 satırdan oluşan yazıtın ilk 4,5 satırının kazınarak silindiğini, Vespasianus adının oraya sonradan yazıldığını, esasında orada Nero adının geçmesi gerektiğini ortaya koymuşlardır. Antik dönemde, en azından MS 2. yüzyılda bu hamam, Pataralılar tarafından büyük olasılıkla “Agoradaki Hamam” olarak bilinmekteydi. Zira başka bir yerde ele geçen bir yazıtta, agoradaki bir hamamın onarımından bahsedilmektedir. Bildiğimiz kadarıyla agorada benzer başka bir yapı yoktur. Agorada yıkanmayla ilgili tek yapı onun kuzeydoğu köşesindeki bu Nero Hamamıdır.

Böylece MS 60’larda inşa edilen Nero Hamamı Anadolu’nun, yine bildiğimiz kadarıyla sayıları bir düzineyi geçmeyen en erken Roma hamamlarından biridir. Hamam gibi gündelik kullanıma ait, içinde ateş ve suyun da olduğu yapılar ömürleri boyunca belli aralıklarla onarım ve değişikliklere uğrarlar. Nero Hamamı da kullanımda olduğu birkaç yüzyıl boyunca böylesi faaliyetlerin adresi olmuştur. Güncel çalışmalar ışığında hamamın başlangıçta sadece iki mekândan oluştuğunu söyleyebiliriz: en doğudaki caldarium ve hemen ona bitişik olan tepidarium. Ama bu iki mekânın işlevlerinin bu ilk evrede tam olarak ne olduğunu henüz bilemiyoruz. Sonra bu ikisinin batısına havuzuyla beraber yeni bir mekân eklenmiş (şimdiki frigidarium), ayrıca diğerleri de kuzeye doğru biraz genişletilmiştir. Bundan sonraki bir tarihte ise frigidariuma yeni kapılar ve nişler açılmış, olasılıkla caldariumun güneyine bir ek yapılmıştır. Duvarları büyük oranda çatı seviyesine kadar korunuş olan Nero Hamamının kazı çalışmaları devam etmektedir.      

Küçük Hamam

Patara’daki diğer üç hamama göre daha küçük ölçekteki Küçük Hamam, Liman Caddesi’nin yaklaşık 50 m batısındaki, kentin Klasik ve Helenistik dönemlerde iskân gördüğü küçük bir tepe üzerinde konumlanır. Yine diğer hamamlardan farklı bir plana sahiptir. Hamamın girişi doğu cepheden olup, Liman Caddesi’ne Batı Portik arkasından bir ara sokakla bağlanır. Genel olarak hamam, Roma Dönemi kent merkezinin oldukça yakınında yer alır. Ancak Küçük Hamam, hem konumu hem de farklı plan şeması ile diğer hamamlarından ayrılır. Güneyindeki dikdörtgen mekân apoditerium/frigidarium (soyunmalık/soğukluk), kuzeybatıdaki mekân tepidarium (ılıklık) ve batıdaki apsisli mekân ise caldarium (sıcaklık) olmalıdır. Praefurnium (ateşlik) batıda yer alan havuzun alt bölümündedir. Sadece 120 metrekarelik bir kullanım alanına sahip bu hamamın, tepidarium ve caldariumdaki duvarlarındaki baca kanalları ve çivi yuvaları, bu iki bölümün alttan ve duvardan ısıtıldıklarını gösterir.

Liman Hamamı

Roma Dönemi’ne tarihlendirilen dört hamam yapısından (diğerleri: Nero Hamamı, Merkez Hamam ve Küçük Hamam) birisi olan Liman Hamamı kentin kuzeydoğusunda, Tepecik diye adlandırılan coğrafi yükseltinin güney eteğinde konumlanır. İşlevleri bakımından birbirleri ile ilişkili bir dizi mekânın, düz bir hat üzerinde kullanım sırasına uygun olarak yerleştirilmesi ile oluşturulmuştur. Doğudan batıya doğru, birbiri ardına sıralanan ve frigidarium-tepidarium-caldarium (soğukluk-ılıklık-sıcaklık) olarak adlandırdığımız mekânlar yapının çekirdek kısmını oluşturur. Plan, ısıtılmamış alanlardan ısıtılan alanlara doğru ilerleyişi ve bunun tam tersi bir düzen içinde geri dönüşü yansıtmaktadır. Yapı, zaman içinde ortaya çıkan ihtiyaçlar doğrultusunda yeni eklemelerle kompleks bir oluşuma doğru gelişim göstermiştir. Bu bağlamda frigidariumun doğusuna, bazilika thermarum (çok amaçlı bir salon) olarak adlandırdığımız bir mekân eklenmiştir. Bu mekânın doğusunda ise şimdilik nereye kadar uzandığını bilmediğimiz mozaikli bir zemin yer almaktadır.

Liman Hamamı kompleksi en az dört büyük yapı evresine sahiptir. İlk değerlendirmelere göre ana mekânlar (frigidarium, tepidarium ve caldarium) Erken İmparatorluk Dönemine ait olmalılar. Bu mekânlardan frigidariumun kuzeydoğu köşesinden başlayıp tepidarium ve caldarium boyunca devam eden, batı yüzü geçip tekrar doğuya yönelen ve frigidariumun apsisine dayanan duvar ve bu duvar ile birlikte oluşturulan yeni mekânlar ve yapıyı çevreleyen caddeler, MS 1. yüzyılın sonu ya da 2. yüzyılın başında eklenmiş olmalıdır. MS 3. yüzyılın ortalarında ise çekirdek yapının doğusuna mermer zeminli, kuzey ve güney kenarlarında derin nişlere sahip bazilika thermarum yerleştirilmiştir. Yapının hamam olarak kullanımı, MS 4. yüzyılın sonu-erken 5. yüzyılda sona erer. Yapı, bu tarihten sonra neredeyse tüm mekânları ile birlikte MS 7. yüzyılın ilk yarısına kadar işlik alanı olarak kullanılmıştır.

Diğer Yapılar

Tapınaklar
Nekropoller
Deniz Feneri
Meclis Binası
Kent Kapısı
Tiyatro
Kiliseler
Hamamlar
Tepecik Yerleşkesi
Diğer Alanlar